هورمون FSH یا هورمون محرک فولیکول یکی از مهم ترین هورمون های تنظیم کننده عملکرد تخمدان در زنان است. این هورمون توسط غده هیپوفیز در مغز ترشح می شود و نقش اساسی در رشد فولیکول های تخمدانی و تنظیم چرخه قاعدگی دارد. در کنار FSH هورمون LH یا هورمون لوتئینه کننده نیز در فرآیند تخمک گذاری و تنظیم هورمون های زنانه نقش کلیدی ایفا می کند.
بررسی میزان FSH در یائسگی LH و میزان FSH نرمال در زنان و همچنین میزان FSH در یائسگی زودرس اهمیت زیادی در ارزیابی وضعیت باروری و سلامت هورمونی زنان دارد.
↩ آموزش رایگان تفسیر آزمایش پاپ اسمیر
هورمون FSH چیست و چه نقشی دارد؟
FSH مخفف Follicle Stimulating Hormone است و همان طور که از نام آن مشخص است مسئول تحریک فولیکول های تخمدانی برای رشد و آماده سازی تخمک می باشد. در ابتدای هر چرخه قاعدگی سطح FSH افزایش می یابد تا یک یا چند فولیکول را برای تخمک گذاری آماده کند. پس از رشد فولیکول و افزایش سطح استروژن مکانیسم بازخورد منفی باعث تنظیم مجدد سطح FSH می شود.
اختلال در ترشح FSH می تواند منجر به بی نظمی قاعدگی ناباروری یا علائم یائسگی شود.
هورمون LH چیست و چه ارتباطی با FSH دارد؟
LH یا هورمون لوتئینه کننده نیز توسط هیپوفیز ترشح می شود و در کنار FSH فعالیت می کند. افزایش ناگهانی LH در میانه چرخه قاعدگی باعث آزاد شدن تخمک از فولیکول می شود. تعادل بین FSH و LH برای عملکرد طبیعی تخمدان ضروری است. در دوران یائسگی و یائسگی زودرس هر دو هورمون معمولا افزایش می یابند زیرا تخمدان ها پاسخ طبیعی به تحریک هورمونی نمی دهند.
میزان FSH نرمال در زنان
میزان FSH در زنان بسته به سن و مرحله چرخه قاعدگی متفاوت است. محدوده طبیعی این هورمون به صورت تقریبی شامل موارد زیر است:
- فاز فولیکولی چرخه قاعدگی: حدود ۳ تا ۱۰ واحد بین المللی در لیتر
- زمان تخمک گذاری: حدود ۵ تا ۲۰ واحد بین المللی در لیتر
- فاز لوتئال: حدود ۲ تا ۸ واحد بین المللی در لیتر
- پس از یائسگی: معمولا بالاتر از ۳۰ تا ۴۰ واحد بین المللی در لیتر
این اعداد ممکن است بسته به آزمایشگاه کمی متفاوت باشند. بنابراین تفسیر دقیق باید توسط پزشک انجام شود.
میزان LH نرمال در زنان
میزان LH نیز در طول چرخه تغییر می کند:
- فاز فولیکولی: حدود ۲ تا ۱۲ واحد بین المللی در لیتر
- زمان تخمک گذاری: حدود ۱۰ تا ۸۰ واحد بین المللی در لیتر
- فاز لوتئال: حدود ۱ تا ۱۴ واحد بین المللی در لیتر
- پس از یائسگی: معمولا بالاتر از ۲۰ تا ۴۰ واحد بین المللی در لیتر
افزایش همزمان FSH و LH در کنار قطع قاعدگی می تواند نشانه ورود به یائسگی باشد.
میزان FSH در یائسگی
یائسگی به معنای قطع دائمی قاعدگی به دلیل توقف عملکرد تخمدان است. در این مرحله تخمدان ها دیگر قادر به تولید استروژن کافی نیستند. کاهش استروژن باعث از بین رفتن مکانیسم بازخورد منفی روی هیپوفیز می شود و در نتیجه ترشح FSH افزایش می یابد.
میزان FSH در یائسگی معمولا بالاتر از ۳۰ تا ۴۰ واحد بین المللی در لیتر است و در بسیاری از زنان حتی به بیش از ۶۰ یا ۷۰ واحد نیز می رسد. افزایش پایدار FSH همراه با علائمی مانند گرگرفتگی تعریق شبانه خشکی واژن و بی خوابی می تواند تایید کننده یائسگی باشد.
پزشکان معمولا برای تشخیص قطعی یائسگی علاوه بر علائم بالینی سطح FSH را نیز بررسی می کنند.
آشنایی با انجام آزمایش پاپ اسمیر در آزمایشگاه صدر تبریز
میزان FSH در یائسگی زودرس
یائسگی زودرس یا نارسایی زودرس تخمدان زمانی رخ می دهد که عملکرد تخمدان پیش از سن ۴۰ سالگی متوقف شود. این وضعیت می تواند به دلایل ژنتیکی خودایمنی جراحی تخمدان شیمی درمانی یا علل ناشناخته ایجاد شود.
در یائسگی زودرس سطح FSH مشابه یائسگی طبیعی افزایش می یابد و معمولا بالاتر از ۳۰ تا ۴۰ واحد بین المللی در لیتر است. برای تایید تشخیص معمولا آزمایش FSH در دو نوبت با فاصله چند هفته تکرار می شود. افزایش مداوم FSH در کنار کاهش استروژن و قطع قاعدگی نشانه نارسایی تخمدان است.
تشخیص زودهنگام یائسگی زودرس اهمیت زیادی دارد زیرا می تواند بر باروری سلامت استخوان و سلامت قلب تاثیر بگذارد.
چرا FSH در یائسگی افزایش می یابد؟
در دوران باروری تخمدان ها استروژن و پروژسترون تولید می کنند. این هورمون ها از طریق بازخورد منفی ترشح FSH را کنترل می کنند. زمانی که ذخیره تخمدانی کاهش می یابد و تخمدان ها پاسخ مناسبی به تحریک هورمونی نمی دهند سطح استروژن پایین می آید. در نتیجه هیپوفیز برای تحریک بیشتر تخمدان FSH بیشتری ترشح می کند.
این افزایش در ابتدا ممکن است نوسانی باشد اما در نهایت به صورت پایدار بالا باقی می ماند.
ارتباط FSH با ذخیره تخمدانی
سطح FSH یکی از شاخص های مهم در ارزیابی ذخیره تخمدانی است. در زنانی که قصد بارداری دارند اندازه گیری FSH در روز سوم چرخه قاعدگی انجام می شود. افزایش FSH در این مرحله می تواند نشان دهنده کاهش ذخیره تخمدانی باشد. هرچه ذخیره تخمدان کمتر باشد هیپوفیز برای تحریک تخمدان FSH بیشتری ترشح می کند.
علائم بالینی همراه با افزایش FSH
افزایش FSH در یائسگی یا یائسگی زودرس معمولا با علائم زیر همراه است:
- بی نظمی یا قطع قاعدگی
- گرگرفتگی
- تعریق شبانه
- خشکی واژن
- کاهش میل جنسی
- نوسانات خلقی
- پوکی استخوان در درازمدت
بررسی سطح FSH به تنهایی کافی نیست و باید همراه با علائم بالینی تفسیر شود.
چه زمانی باید آزمایش FSH انجام شود؟
آزمایش FSH در شرایط زیر توصیه می شود:
- بی نظمی شدید قاعدگی
- قطع قاعدگی قبل از ۴۰ سالگی
- بررسی ناباروری
- ارزیابی یائسگی
- بررسی علائم مشکوک به نارسایی تخمدان
نمونه گیری معمولا از طریق آزمایش خون ساده انجام می شود.
تفسیر نتایج FSH و LH نیازمند دانش تخصصی در زمینه غدد و سلامت زنان است. افزایش یا کاهش این هورمون ها می تواند به دلایل مختلفی رخ دهد و تشخیص دقیق نیاز به بررسی کامل تاریخچه پزشکی معاینه بالینی و گاهی آزمایش های تکمیلی دارد. خود تفسیر نتایج آزمایش بدون مشورت پزشک ممکن است منجر به نگرانی بی مورد یا برداشت نادرست شود.
ارزیابی همزمان LH و علائم بالینی به تشخیص دقیق تر کمک می کند. مراجعه به پزشک متخصص زنان برای تفسیر نتایج و تصمیم گیری درمانی ضروری است.
جهت مشاوره آزمایش در تبریز لطفا با مشاورین آزمایشگاه صدر تبریز و تلفن : 0414148 در ارتباط باشید.
بدون دیدگاه