بیماری لایم علت و روشهای رایج تشخیصی و درمان بیماری

بیماری لایم (Lyme disease) یکی از عفونت های باکتریایی مهم است که از طریق گزش کنه آلوده به انسان منتقل می شود. این بیماری نخستین بار در دهه هفتاد میلادی در منطقه ای به نام لایم در آمریکا شناسایی شد و از آن زمان به عنوان یک بیماری عفونی قابل توجه در بسیاری از کشورها مطرح است. آگاهی از علت بیماری لایم، علائم بالینی، روش های تشخیص و آزمایش های رایج تشخیصی و همچنین درمان مناسب آن اهمیت زیادی دارد، زیرا تشخیص دیرهنگام می تواند منجر به عوارض جدی مفصلی، عصبی و قلبی شود.

بیماری لایم یک عفونت سیستمیک است که توسط باکتری بورلیا بورگدورفری ایجاد می شود. این باکتری از طریق گزش کنه های خاصی که معمولا در مناطق جنگلی و مرطوب زندگی می کنند به انسان منتقل می گردد. همه گزش های کنه منجر به بیماری نمی شوند، اما اگر کنه آلوده برای مدت طولانی روی پوست باقی بماند، احتمال انتقال عفونت افزایش می یابد.

آموزش رایگان و کامل ترجمه جواب آزمایش

علت بیماری لایم

عامل اصلی بیماری لایم، باکتری بورلیا است. کنه ها هنگام تغذیه از خون حیوانات وحشی مانند موش یا گوزن آلوده می شوند. سپس در صورت گزش انسان، باکتری را منتقل می کنند. انتقال معمولا زمانی رخ می دهد که کنه بیش از بیست و چهار تا سی و شش ساعت روی پوست باقی بماند.

عوامل خطر شامل حضور در مناطق جنگلی، کمپینگ، کوهنوردی، کار در طبیعت و تماس با حیوانات وحشی است. عدم استفاده از لباس محافظ یا بررسی نکردن پوست پس از حضور در طبیعت، احتمال ابتلا را افزایش می دهد.

مراحل بیماری لایم

بیماری لایم معمولا در سه مرحله پیشرفت می کند.

مرحله اولیه

در این مرحله که چند روز تا چند هفته پس از گزش رخ می دهد، شایع ترین علامت یک ضایعه پوستی حلقوی به نام اریتما میگرانس است. این ضایعه به صورت لکه قرمز گسترش یابنده ظاهر می شود و ممکن است مرکز آن روشن تر باشد. علائم شبیه آنفلوآنزا مانند تب خفیف، سردرد، خستگی و درد عضلانی نیز ممکن است وجود داشته باشد.

مرحله انتشار زودرس

در صورت عدم درمان، باکتری می تواند به سایر نقاط بدن منتشر شود. در این مرحله ممکن است چندین ضایعه پوستی، درد مفاصل، درگیری عصبی مانند فلج عصب صورت یا علائم قلبی مانند تپش قلب ایجاد شود.

مرحله دیررس

ماه ها تا سال ها پس از عفونت اولیه، برخی بیماران دچار آرتریت لایم می شوند که اغلب مفصل زانو را درگیر می کند. همچنین اختلالات عصبی مزمن یا مشکلات شناختی ممکن است دیده شود.

علائم بیماری لایم

علائم بسته به مرحله بیماری متفاوت است. در مراحل اولیه، تب، لرز، خستگی، درد عضلانی و ضایعه پوستی مشخص دیده می شود. در مراحل پیشرفته، درد و تورم مفاصل، بی حسی، ضعف عضلانی، اختلال تمرکز و تپش قلب ممکن است بروز کند.

تشخیص به موقع اهمیت دارد زیرا درمان در مراحل اولیه معمولا بسیار موثر است و از عوارض مزمن جلوگیری می کند.

روش های تشخیص بیماری لایم

تشخیص بیماری لایم بر اساس ترکیبی از شرح حال، معاینه بالینی و آزمایش های تکمیلی انجام می شود.

تشخیص بالینی

در صورت مشاهده ضایعه اریتما میگرانس همراه با سابقه گزش کنه یا حضور در منطقه پرخطر، پزشک می تواند بدون نیاز به آزمایش خاص، درمان را آغاز کند. این ضایعه پوستی یک نشانه تقریبا اختصاصی است.

آزمایش های خون برای تشخیص بیماری لایم

در مواردی که ضایعه مشخص وجود ندارد یا بیماری در مراحل بعدی مطرح است، آزمایش خون برای بررسی آنتی بادی های ضد بورلیا انجام می شود. رایج ترین روش، تست الایزا برای غربالگری و در صورت مثبت بودن، تست وسترن بلات برای تایید است.

باید توجه داشت که در هفته های اول بیماری ممکن است آنتی بادی ها هنوز تشکیل نشده باشند و نتیجه آزمایش منفی کاذب باشد. بنابراین تفسیر نتایج باید بر اساس زمان شروع علائم انجام شود.

بررسی مایع مفصلی یا مایع مغزی نخاعی

در صورت درگیری مفصل یا سیستم عصبی، ممکن است نمونه گیری از مایع مفصلی یا مایع مغزی نخاعی برای بررسی عفونت انجام شود. این روش ها در موارد پیچیده کاربرد دارند.

تفاوت بیماری لایم با سایر بیماری ها

بیماری لایم می تواند علائمی مشابه بیماری های روماتیسمی یا ویروسی ایجاد کند. درد مفاصل ممکن است با آرتریت روماتوئید اشتباه شود و علائم عصبی با بیماری های نوروپاتیک تداخل داشته باشد. به همین دلیل ارزیابی دقیق و در نظر گرفتن سابقه سفر یا حضور در مناطق آلوده اهمیت دارد.

درمان بیماری لایم

درمان بیماری لایم عمدتا با آنتی بیوتیک انجام می شود. انتخاب دارو و مدت درمان به مرحله بیماری و سن بیمار بستگی دارد.

در مراحل اولیه، آنتی بیوتیک خوراکی مانند داکسی سایکلین، آموکسی سیلین یا سفوروکسیم معمولا به مدت ده تا بیست و یک روز تجویز می شود. این درمان در اکثر موارد باعث بهبود کامل می گردد.

در موارد پیشرفته یا درگیری عصبی و قلبی، ممکن است نیاز به آنتی بیوتیک تزریقی مانند سفتریاکسون باشد. درمان مناسب معمولا علائم را کاهش می دهد و از پیشرفت بیماری جلوگیری می کند.

سندرم پس از درمان بیماری لایم

برخی بیماران پس از پایان درمان آنتی بیوتیکی همچنان از خستگی، درد یا مشکلات تمرکز شکایت دارند. این وضعیت به عنوان سندرم پس از درمان لایم شناخته می شود. علت دقیق آن مشخص نیست، اما ادامه مصرف طولانی مدت آنتی بیوتیک توصیه نمی شود. درمان در این موارد حمایتی و علامتی است.

پیشگیری از بیماری لایم

پیشگیری نقش مهمی در کاهش ابتلا دارد. استفاده از لباس های آستین بلند و شلوار بلند در طبیعت، استفاده از مواد دافع حشرات، بررسی دقیق پوست پس از بازگشت از محیط های جنگلی و خارج کردن سریع کنه از روی پوست از اقدامات مهم پیشگیرانه هستند.

برای خارج کردن کنه باید از موچین استفاده شود و کنه به آرامی و بدون فشار اضافی از نزدیک ترین نقطه به پوست کشیده شود. ضد عفونی محل گزش پس از برداشتن کنه توصیه می شود.

اهمیت مراجعه به پزشک

در صورت مشاهده ضایعه پوستی مشکوک، تب بدون علت یا درد مفصل پس از حضور در مناطق پرخطر، مراجعه سریع به پزشک ضروری است. تشخیص و درمان زودهنگام بهترین راه برای پیشگیری از عوارض طولانی مدت است.

بیماری لایم یک عفونت باکتریایی منتقله از طریق گزش کنه است که می تواند پوست، مفاصل، قلب و سیستم عصبی را درگیر کند. شناخت علت بیماری، توجه به علائم اولیه مانند ضایعه پوستی حلقوی و انجام آزمایش های تشخیصی مناسب اهمیت زیادی دارد. درمان به موقع با آنتی بیوتیک در مراحل اولیه معمولا موثر و قطعی است. پیشگیری از گزش کنه و آگاهی از علائم هشدار دهنده بهترین راهکار برای کاهش عوارض این بیماری محسوب می شود.